Laatst bijgewerkt op 5 november 2026
Nieren geven pas laat een kik. Tegen de tijd dat je merkt dat je oudere kat opeens veel drinkt, is er vaak al een flink deel van de nierfunctie verloren. Juist daarom is vroeg opletten zo belangrijk.
Het korte antwoord: chronische nierziekte is de meest voorkomende ouderdomsziekte bij katten. Let op meer drinken en plassen, geleidelijk vermageren en minder eetlust. Laat het bij de dierenarts vaststellen met bloed- en urineonderzoek. Genezen kan niet, maar met een nierdieet en goede hydratatie is het vaak jarenlang te vertragen. Hoe eerder je erbij bent, hoe meer je voor je kat kunt betekenen.
Wat het is
Bij chronische nierziekte gaan de nieren langzaam en blijvend minder goed werken. Ze filteren afvalstoffen uit het bloed en regelen de vochtbalans, en naarmate ze slechter werken, stapelen die afvalstoffen zich op. Het komt vooral bij oudere katten voor en ontwikkelt zich over maanden tot jaren. De schade zelf is onomkeerbaar. Het tempo waarin het verergert kun je vaak wel afremmen.
De signalen zijn subtiel, en komen laat
Het lastige is dat een kat pas duidelijke klachten laat zien als een groot deel van de nierfunctie al weg is. Let daarom op de vroege, onopvallende signalen:
- Meer drinken en meer of grotere plassen in de bak.
- Geleidelijk gewichtsverlies, ook als je kat schijnbaar gewoon eet.
- Minder of wisselende eetlust.
- Sloomheid, een doffere vacht en soms braken of slechte adem.
Losse signalen kunnen ook iets anders betekenen, maar meer drinken bij een oudere kat is altijd een reden om even langs de dierenarts te gaan.
Hoe de dierenarts het vaststelt
De dierenarts kijkt naar bloed en urine. In het bloed zijn creatinine, ureum en SDMA belangrijk. SDMA is nuttig omdat die waarde al oploopt bij ongeveer 25 tot 40 procent functieverlies, dus vaak eerder dan de andere waarden. In de urine wordt onder meer gekeken hoe geconcentreerd die is en of er eiwit in zit. Op basis daarvan wordt de ziekte in stadia ingedeeld (het IRIS-systeem, stadium 1 tot 4), zodat de behandeling op de ernst kan worden afgestemd.
Waarom je de schildklier en de nieren samen moet bekijken
Bij een oudere kat met meer drinken, meer plassen en gewichtsverlies is er een tweede aandoening die precies dat beeld geeft: een te snel werkende schildklier. Die twee door elkaar halen is makkelijk, en er zit een addertje onder dat je moet kennen.
Een te snel werkende schildklier maskeert nierziekte in het bloedonderzoek. De doorbloeding van de nieren gaat omhoog en de kat verliest spiermassa, en juist die twee dingen drukken de creatininewaarde omlaag. Een kat kan dan een normaal ogende creatinine hebben terwijl de nieren al minder doen. Dat is ook de reden dat sommige katten pas afwijkende nierwaarden krijgen nadat hun schildklier behandeld is: de maskering valt weg.
SDMA is hier bruikbaarder, omdat die waarde niet meebeweegt met de spiermassa. Vraag bij een oudere kat met deze klachten dus altijd of de schildklier is meegenomen, en laat de nierwaarden na behandeling van de schildklier opnieuw bepalen.
Wanneer het niet kan wachten
De meeste stappen bij nierziekte zijn rustig te plannen. Deze niet:
- Niet eten, braken, sloomheid en uitdroging tegelijk. Dat kan wijzen op een uremische crisis, waarbij afvalstoffen zich ophopen. Bel dezelfde dag.
- Plotseling slecht of niet meer zien, wijde pupillen, of tegen dingen aanlopen. Hoge bloeddruk kan het netvlies beschadigen, en snel ingrijpen kan het zicht redden.
Laat bij een kat met nierziekte daarom ook de bloeddruk meten, naast bloed en urine. Dat gebeurt in de praktijk vaker niet dan wel, terwijl het bij deze aandoening standaard hoort.
Wat je eraan doet
Er is geen middel dat de nieren geneest, maar er is wel veel dat helpt. Het nierdieet heeft van alle maatregelen het sterkste bewijs, met een belangrijke nuance: dat bewijs geldt voor stadium 2 tot 4, niet voor stadium 1. En het werkzame element is vooral de fosfaatbeperking, niet de eiwitbeperking. Een kat in stadium 1 onnodig eiwitarm voeren werkt spierafbraak juist in de hand. Laat de dierenarts dus bepalen vanaf welk stadium het dieet zinvol is. Daarnaast draait het om hydratatie (nat voer, meerdere waterplekken, eventueel een drinkfontein), regelmatige controles bij de dierenarts, en medicatie waar nodig, bijvoorbeeld voor de bloeddruk of om fosfaat te binden. Er wordt volop onderzoek gedaan naar nieuwe behandelingen, maar de basis blijft voorlopig dieet, vocht en goede controle.
Vroeg opsporen loont
Omdat de eerste fase zo stil verloopt, is een halfjaarlijkse controle voor oudere katten geen overbodige luxe. Een simpel bloed- en urineonderzoek pikt beginnende nierschade op voordat je kat er zichtbaar ziek van wordt, en dat is precies het moment waarop je met een dieet nog het meeste verschil maakt. Wat “ouder” precies is, lees je in ons stuk over vanaf welke leeftijd een kat senior is.
Praktijktip: houd los van de dierenarts zelf twee dingen in de gaten: hoeveel je kat drinkt en wat hij weegt. Houd eens per week bij hoeveel water er uit de waterbak verdwijnt, en weeg je kat maandelijks op een keukenweegschaal. Een stijgende dorst of dalend gewicht is je vroegste alarm.
Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen advies van een dierenarts. Denk je dat je kat een nierprobleem heeft, of drinkt en vermagert hij? Laat hem dan onderzoeken bij je eigen dierenarts.
Hoe vaak het voorkomt bij heel oude katten is lastiger te zeggen dan je online leest. Schattingen voor katten boven de vijftien lopen uiteen van ongeveer 35 tot 81 procent, afhankelijk van of er naar bloedwaarden of naar weefsel is gekeken. Dat de kans groot is bij een heel oude kat staat vast; het precieze getal niet.
Bronnen
- ISFM Consensus Guidelines on the Diagnosis and Management of Feline Chronic Kidney Disease (Journal of Feline Medicine and Surgery)
- International Renal Interest Society (IRIS), staging van nierziekte
- Hall J.A. e.a., Comparison of serum concentrations of symmetric dimethylarginine and creatinine as kidney function biomarkers in cats with chronic kidney disease, Journal of Veterinary Internal Medicine 2014;28:1676-1683
- IDEXX, over SDMA en vroege opsporing (let op: IDEXX is fabrikant en patenthouder van de SDMA-test)
Lees ook: de gids over kattengezondheid
Klopt er iets niet in dit artikel, of mis je een bron? Laat het weten. Aanpassingen worden doorgevoerd en de datum hierboven verandert mee.
Mis geen kattentip
Eén mail per maand met de nieuwe artikelen, plus wat er die maand opviel. Geen reclame, uitschrijven met één klik.
Door je in te schrijven ga je ermee akkoord dat we je per e-mail kattentips sturen. Zie onze privacyverklaring. Uitschrijven kan met een klik.
