Waarom oranje katten oranje zijn: wetenschappers vonden in 2025 het gen

Laatst bijgewerkt op 5 november 2026

Bijna elke oranje kat is een kater. Bijna elke lapjeskat en schildpadkat is een poes. Dat is geen toeval en geen oudewijvenpraat: er zit genetica achter die wetenschappers ruim honderd jaar voor een raadsel stelde. In 2025 is dat raadsel opgelost.

Het korte antwoord: de oranje kleur komt door een klein stukje ontbrekend DNA in het gen ARHGAP36, dat op het X-chromosoom ligt. Doordat het op de X zit, worden katers (met een X) al oranje met een enkele kopie, terwijl poezen (met twee X-en) er twee nodig hebben om helemaal oranje te zijn. Met een oranje en een zwarte variant krijg je de bekende lappendeken van een lapjes- of schildpadkat.

Wat de onderzoekers vonden

Twee teams losten het onafhankelijk van elkaar op en publiceerden tegelijk, op 15 mei 2025, in het vakblad Current Biology. Het ene team kwam van de Kyushu University in Japan, onder leiding van geneticus Hiroyuki Sasaki; het andere van Stanford in de Verenigde Staten. Ze vergeleken het DNA van oranje en niet-oranje katten en vonden bij alle oranje dieren hetzelfde: een klein stukje ontbrekend DNA bij het gen ARHGAP36.

Het aardige is waar dat stukje zit. Het zit niet in het deel dat het eiwit bouwt, want ARHGAP36 heeft belangrijke taken elders in het lichaam en daar mag je niet aan sleutelen. De deletie zit in een regelend stuk. Normaal houdt dat de activiteit van het gen in de pigmentcellen laag. Ontbreekt het, dan blijft ARHGAP36 juist aanstaan. Een actief ARHGAP36 remt vervolgens de aanmaak van het donkere pigment (eumelanine) af, waardoor de kat het lichtere rood-gele pigment (feomelanine) maakt. Vandaar de oranje vacht. Het precieze mechanisme is nog niet helemaal uitgezocht.

Waarom lapjeskatten die vlekken hebben

Een poes heeft twee X-chromosomen, maar in elke cel wordt er willekeurig eentje uitgezet. Zit op de ene X de oranje variant en op de andere de zwarte, dan bepaalt per cel de X die aanstaat welke kleur je ziet. Terwijl de kitten groeit, ontstaan zo hele lappen oranje en zwart naast elkaar. Dat is precies waarom lapjeskatten al decennia in de biologieboeken staan als het voorbeeld van X-inactivatie. Nu weten we eindelijk om welk gen het draait.

En dat verhaal over oranje katten en hun karakter?

Veel baasjes zweren dat oranje katers eigenwijs en aanhankelijk zijn en dat lapjeskatten een eigen willetje hebben. Leuk om te geloven, maar er is geen wetenschappelijk bewijs voor een verband tussen vachtkleur en karakter. Sasaki zelf noemt het een intrigerend idee dat hij ooit wil onderzoeken, en laat het verder bij een idee. Tot die tijd zegt de kleur van je kat niets over zijn gedrag. Wil je je kat echt leren lezen, let dan op houding en signalen; daarover lees je meer in de lichaamstaal van je kat lezen.

Sasaki financierde zijn zoektocht deels met een crowdfundingactie en droomt nu hardop over vervolgonderzoek, tot aan het testen van DNA uit gemummificeerde Egyptische katten om te zien wanneer de oranje variant ontstond. Voor nu is de kern simpel: de kleur van je kat is een kwestie van een ontbrekend stukje DNA op de X, niet van karakter.

Waarom lapjes- en schildpadkatten met datzelfde gen bijna altijd poezen zijn, en hoe die enkele kater bestaat, staat in waarom lapjes- en schildpadkatten bijna altijd vrouwtjes zijn.

Bronnen: Kyushu University en de publicatie in Current Biology (2025).

Klopt er iets niet in dit artikel, of mis je een bron? Laat het weten. Aanpassingen worden doorgevoerd en de datum hierboven verandert mee.

Mis geen kattentip

Eén mail per maand met de nieuwe artikelen, plus wat er die maand opviel. Geen reclame, uitschrijven met één klik.

Nieuwsbrief inschrijving

Door je in te schrijven ga je ermee akkoord dat we je per e-mail kattentips sturen. Zie onze privacyverklaring. Uitschrijven kan met een klik.

Scroll naar boven